PROJEKT I FORMA

PROJEKT I FORMA

Whatever an architect comes up with in terms of shape and concept, the appearance and the form are ultimately subservient to the function. Nevertheless, as a true artist, the architect searches for liberties in his design, thus enlarging our world of shapes.

NIEŻALENIE OD TEGO, JAKI PROJEKT OBIEKTU STWORZY ARCHITEKT, NA JEGO OSTATECZNY WYGLĄD I FORMĘ WPŁYW MA PRZEDE WSZYSTKIM ASPEKT FUNKCJONALNY. NIEMNIEJ JEDNAK, JAK KAŻDY ARTYSTA, ARCHITEKT CENI SOBIE NIEZALEŻNOŚĆ I SWOBODĘ PODCZAS TWORZENIA PROJEKTOW, WZBOGACAJĄC JE O CORAZ NOWSZE KSZTAŁTY.

Najlepszym przykładem z historii architektury jest Cenotaphe a Newton, obiekt zaprojektowany w roku 1783 przez Etienne-Louis Boullee na cześć Isaaca Newtona, tworcy teorii grawitacji. Projekt ten, kula wsparta na dwoch walcowatych bryłach, stanowi utopijną koncepcję, sprzeciwiającą się prawom grawitacji. Dzieło to nie stanowi jednak wyłącznie pochwały dla geniuszu Newtona; ma rownież za zadanie inspirować architektow do poszukiwania nowych rozwiązań, wykraczających poza to, co oczywiste i przyziemne. Tylko to, co wzniosłe, może być doskonałe. Gaudi stworzył swoj rewolucyjny ‘język kształtow’, przyjmując zupełnie inną perspektywę. Jego głowną zasadą było skupianie się na tym, co najbardziej przyziemne. Prawa grawitacji są badane przy pomocy systemu łańcuchow. Aby zbadać zjawisko linii siły, artysta rozciągał sznury wewnątrz szkieletu budowli. Tak właśnie powstała Sagrada Familia. Pierwszy kamień położono w roku 1882. Z uwagi na innowacyjną konstrukcję i zastosowane materiały, ukończenie kościoła było niemałym wyzwaniem. ‘Można przyjąć, że forma to swego rodzaju natura budowli, a projekt powinien stanowić odzwierciedlenie praw natury, ktore można powołać do życia stosując odpowiednią grę światła. 

Organiczne kształty w Casa Batllo autorstwa Gaudiego

To wzniosłe stwierdzenie amerykańskiego architekta Louisa Kahna wskazuje na związek pomiędzy projektem a formą. Dla Kahna forma decyduje o charakterze i cechach danej budowli, W procesie tworzenia projektu, grawitacja oraz inne prawa natury powinny być mądrze wykorzystane, aby ‘stworzyć kreację architektoniczną.’ Jednakże, przyglądając się bliżej chociażby projektowi budynku parlamentu w Bangladeszu czy Instytutu Salk w La Jolla w Kaliforni, można zauważyć, że wykorzystano w nich przede wszystkich kształty geometryczne, takie jak koła, trojkąty, kwadraty czy stożki, ktore zostały połączone ze sobą według ustalonego schematu. Nie ma w tym niczego innowacyjnego; historia architektury jest oparta na kształtach geometrycznych, ktore podkreślają charakter każdego projektu. W dzisiejszych czasach, koncepcja dosłownego i metaforycznego przenikania się sił jest jednak nieco bardziej złożona. Projekt oraz forma w dużym stopniu zależą od najnowocześniejszych materiałow i technologii oraz zastosowania nowoczesnych technik konstrukcyjnych oraz możliwości, jakie daje komputer. Architekci ciągle odkrywają dostępność nowych, rożnorodnych form. W fazie technicznej, projektant nie jest w stanie samodzielnie nadzorować i kontrolować wprowadzania w życie nowego projektu. Dlatego też, oprocz prac nad zwiększaniem możliwości, jakie daje komputer oraz technika 3D, nad formą czuwają specjaliści z branży technologicznej, ktorzy wykorzystują dostępne rozwiązania konstrukcyjne.

Powyginane kształty Muzeum Guggenheim w Bilbao

WOLNOŚĆ FORMY

Począwszy od lat 70-tych, w architekturze pojawiają się coraz nowsze rozwiązania, a proces ten jest bardzo dynamiczny. Architekci starają się jak najlepiej wykorzystać nowe możliwości. Śmiałe wykorzystywanie najnowszych rozwiązań technologicznych stanowiło o potędze postmodernizmu. Modernistyczna filozofia ‘im mniej tym lepiej’, została zastąpiona przez postmodernistyczną teorię ‘umiar jest nudny’. Nieciekawe minimalistyczne rozwiązania zaczęto zastępować bogactwem form. Odpowiedni dobor form powoduje, że budowla sprawia wrażenie lżejszej lub cięższej, delikatnej lub bardziej zdecydowanej, większej lub mniejszej. Osiągnięte wrażenie zależy w dużym stopniu od użytych materiałow. Ściany zbudowane z naturalnego kamienia wydają się bardziej masywne niż te wykonane z cegieł, a ramy aluminiowe sprawiają wrażenie lżejszych niż ramy drewniane. Dzięki rożnorodności materiałow, nowe rozwiązania stały się dostępne, a barwa biała, ktora przeważała, została przełamana innymi kolorami. Forma triumfująco gorowała nad funkcją, jaką miał spełniać budynek. Białe kwadratowe bryły ustąpiły miejsca wielobarwnym budowlom, ktore zdawały się kpić z historycznych stylow architektonicznych. Stanowi to zupełne przeciwieństwo tworczości Boullee i Kahna, ktorzy bardzo poważnie traktowali rozwiązania stosowane w świątyniach starożytnej Grecji. Mniej liczyło się to, że budynki te nie komponowały się z otoczeniem.

Spiralne formy zastosowane przez Normana Foste-ra w londyńskim City Hall (budynek ratusza)

FORMA I TŁO

We wspołczesnej architekturze znow ważne jest, aby tworzyć nowe powiązania pomiędzy formą a tłem. Architekci tacy jak np. Norman Foster, Frank Gehry, Rem Koolhaas, Jean Nouvel, Zaha Hadid czerpali zarowno z krolującej w postmodernizmie idei wolności formy oraz modernistycznego założenia, że forma powinna być uzależniona od funkcji. W rezultacie stworzyli oni ‘najdoskonalsze formy łączące w sobie obydwie koncepcje’: Bogaty świat kształtow, w ktorym forma znowu ma związek z funkcją oraz kontekstem architektonicznym,w ktorym jednak panuje duża dowolność i swoboda.

‘JE NE SAIS PAS!’

Za formę oraz jej realizację nie odpowiada wyłącznie projektant. Anegdota na temat Le Corbusier’a, projektanta tworzącego w czasach Kahna, jasno obrazuje powyższe stwierdzenie. Dotyczy ona ‘idei formy’, ktora przyświecała Le Corbusier podczas projektowania sławnego wowczas pawilonu na wystawę Expo w Brukseli w roku 1958. Zapytany o to, czy z technicznego punktu widzenia zrealizowanie jego projektu będzie możliwe—przypominał on bardziej wyrzeźbioną przestrzeń niż budynek – Le Corbusier odpowiedział: ‘Je ne sais pas!’ (Nie wiem!) Innymi słowy, za techniczną stronę realizacji mojego projektu odpowiadają inżynierowie-konstruktorzy; sami muszą sobie z tym poradzić’.

ŻYCIE FORM

W niezwykle interesującej książce La vie des formes (Życie form w sztuce) Henri Focillon z roku 1934, autor stwierdza, że forma to coś więcej niż kontur, powierzchnia, rozmiar; forma nabiera znaczenia w zestawieniu z całym planem przestrzeni, z użytymi materiałami oraz z całą konstrukcją. Focillon dodaje: ‘Realistyczne projekty stanowią podstawę umożliwiającą architektom, takim jak np. Gaudi, konstruowanie niezwykłych form architektonicznych, tworzących niesamowite efekty wizualne. W czasach Gaudiego, architekci nie mieli do dyspozycji komputerow, a wybor materiałow był znacznie bardziej ograniczony. Niemniej jednak, Gaudi stworzył nowy świat form, zgodnie z definicją architekta podaną przez Kahna. Poszukując ciągle nowych materiałow, dążąc do innowacyjności i wykorzystując nowe możliwości techniczne, architekci ciągle się rozwijają. Z pomocą specjalistow z dziedziny technologii oraz konstruktorow, tworzone są fantastyczne, nowe formy. Wielu wspołczesnych czołowych architektow i konstruktorow kieruje się mottem: tylko to, co wzniosłe, może być doskonałe.